Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

öngörmek

Sözcükleriñ añlamları, kullanımları ile ilgili tartışmaları içerir.

öngörmek

İletigönderen mehmetö » 02 Mar 2021, 05:33

Dil Derneği:
öngörmek (-i) >İlerisi için kararlaştırmak, göz önünde tutmak, °derpiş etmek: “Gerek yasanın öngördüğü bir uğraşı alanı olarak, gerekse var olan anlaşma uyarınca televizyon konusundaki girişimleri, Televizyon Daire Başkanlığı yürütmekteydi.” -Dergilerden.
öngörü b.a. >Bir işin ilerisini kestirme ya da bir işin nasıl bir yol alacağını önceden anlayabilme ve ona göre davranma.
öngörülmek >İlerisi için kararlaştırılmak, göz önünde tutulmak: “İki yılda tamamlanması öngörülen yeni baraj ve kanalların...” -A. Ağaoğlu.
öngörülü b. öna. >Bir işin ileride nasıl olacağını kestirerek ona göre davranan, öngörüsü olan, °durendiş

Kubbealtı:
ÖNGÖRMEK birl. geçişli f. (< ön gör-mek) yeni. İlerisi için göz önünde tutmak, göz önünde bulundurmak, derpiş etmek.
ÖN GÖRÜ birl. i. İlerisini önceden tahmin etme ve tedbir alma: “Ön görüsüne güvenirim.”
ÖNGÖRÜLMEK birl. edilgen f. Göz önünde tutulmak, göz önünde bulundurulmak, derpiş edilmek.

TDK
öngörmek (+i) Bir işin ilerisini kestirmek veya bir işin nasıl bir yol alacağını önceden anlayabilmek ve ona göre davranmak: "Bilindiği üzere bu antlaşmalar, Osmanlı Devleti'nin taksimini öngörüyordu." - Attila İlhan
öngörülmek nesnesiz İlerisi için kararlaştırılmak, göz önünde tutulmak: "Bir konser salonunda konser vermesi öngörülmüştü." - Adalet Ağaoğlu
öngörü isim Bir işin ilerisini kestirme veya bir işin nasıl bir yol alacağını önceden anlayabilme ve ona göre davranma.
öngörülü sıfat Bir işin ileride nasıl olacağını kestirerek ona göre davranan, öngörüsü olan.

Ruhbilim Terimleri Sözlüğü 1974 - öngörü Türkçe: basiret, İngilizce: foresight, forethought Gelecekteki olayları önceden sezinleme.
İstatistik Terimleri Sözlüğü 1983 - öngörü İngilizce: forecasting, Almanca: Vorhersage (bağlanım çözümlenmesi, zaman dizileri) Bir niceliğin zamanın gelecekteki bir noktasına ilişkin değerinin kestirimi. Genellikle önkestirimle aynı anlamda kullanılır.
Yöntembilim Terimleri Sözlüğü 1981 - öngörü İngilizce: forecast Bir olay, durum ya da sonucu henüz gerçekleşmeden, sağduyusal ya da sezgisel ipuçlarına dayanarak önceden kestirme yeteneği.
Ekonometri Terimleri Karşılıklar Sözlüğü - forecast öngörü
Ekonometri Terimleri Karşılıklar Sözlüğü - forecasting öngörme
Bilgisayar Terimleri Karşılıklar Kılavuzu 2007 - prediction öngörü
Bilgisayar Terimleri Karşılıklar Kılavuzu 2007 predict öngörmek


Kubbealtı ve DD'de
"öngörmek" ve türevleri göz önünde tutmak, derpiş etmek, "öngörü" ve türevleri önceden görmek iken
TDK'da "öngörülmek"in derpiş edilmek olması dışında hepsi önceden görmek demek
TOCK 1935 basmasında basiret, prévoyance için verilmiş.

Adalgı sözlüklerinde gelecek olayları önceden görme, tahmin etme anlamları var. Tahmin anlamını internet adalgılarında sık kullanılır oldu. Sadece geleceği tahmin etme de değil öylesine tahmin etme anlamında bi de
Gün içinde anlamların sıkça karıştırıldığına da denk geliyorum.

Gelelim söze, söz foresee ve prévoyance sözlerine çok benziyor, hatta düz çeviri kokuyor. Ben bu sözün kısmen doğru kısmen yanlış olduğunu düşünüyorum. Türkmence üzerinden ele alalım, Türkmence "ön" zarf olarak bizdeki "önce" anlamında kullanılıyor

Mekdepden soň näme işlejek? : Okuldan sonra ne iş ediceksin?
1997-inji ýyldan öň, men şäherde ýaşadym > 1997.ci yıldan önce ben şehirde yaşadım
Öňden gelýän problema. > önceden gelen sorun
öňden görüjilik (foresight) > önceden görücülük
Öňki direktor > önceki direktör
öň görmek > daha önce görmek
Öň gelmek > önce gelmek
Türkmence öňünden = önce(sin)den Türkçe

Buraya kadar "ön görmek" gibi bir sözün Türkçede var olabileceğini gördük.
Ancak ben bunun "foresee" anlamlarında olabileceğini düşünmüyorum TTü'de olsa olsa anca ya "son gülen/gören" ya da "arka gören" söylemlerindeki ilk/son/arka/sonra anlamlarının tersi anlamda olabiliceğini düşünüyorum. Nitekim TS'de de evvel anlamında "cennete ön girürler","ön verilen ücret","ön uran okçu" gibi örnekler vardır.

Sözün doğru kullanılması için anlamlarına şu karşılıkları sunuyorum
Derpiş etmek > Göz(de) önünde tutmak,
Durendiş/Basiret,foresee > İleriyi görmek, uzağı görmek, -AcAkInI görmek, öňünden/ön(ce)(sin)den görmek
forecast,predict > tahmin etmek, çağlamak, -AcAkInI <eylem>; öňünden/ön(ce)(sin)den söylemek/haber vermek, bilmek

Öbür anlamları kararlaştırmak, ummak, beklemek olabilir, herkes farklı kullandığı için şimdilik sözlükteki anlamları verebilirim
  • 0

Düz çeviriyi gördüğümde etim dökülür
mehmetö
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 420
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 307

Ynt: öngörmek

İletigönderen mehmetö » 24 Mar 2021, 02:12

"senin çocuğuna senin öngördüğün hayatı ben yaşamak zorundamıyım"
"Bir kamu kurumunu yasanın öngördüğü işlemleri yaparak satış yoluyle özel teşebbüse devretmek. "(özelleştirmek)
Anladığımca "belirlemek" anlamındada kullanılıyor.
  • 0

Düz çeviriyi gördüğümde etim dökülür
mehmetö
Mehmet
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 420
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 307


Dön Añlam Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

Reputation System ©'