Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

hava ve türevleri

Yéñi sözcük türetim çalışmaları ile önerileri içerir.

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen M.calli » 24 May 2014, 11:47

o zaman yanlış yapıyoruz bir dayatmadan bahsetmiyorum burada yalnızca toplum dilinde ..... dediğimizde anlaşılacak bir sözcük yok mu elimizde diyorum ve toplumun çoğunun bu konuda bir amacı olmadığını düşünürsek birileri deniz feneri görevi yapmak zorunda (bence)
  • 0

Demir tavında düşünce dilde dövülür.
M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen birtancazin_ » 24 May 2014, 16:31

hava  sözcüğünün dilimizde pek çok anlamda ma biçimde kullanılıyor olmasına bakarak  bir sözcüğün anlamsal bakımdan bunca varsıl biçimde kullanılması o sözcüğün  o dilin kökenlerinde yer aldığı olasılığını artırır diye düşünmekteyim, nitekim hava ile  kökensel olarak ilintilendirilen kaw çözümlemesi  oldukça esemeli görünmektedir.
kaynaklarda da karşılıkları  önceki iletilerde okuduğum ölçüde bulunmuş ,  kalık en bilineni .
ancak hava ;
gökyüzü,  solunan olgu, iklim, meteorolojik olay , ambians, gösteriş - çalım vb  pek çok anlamda kullanılmakta
gökyüzü, sema  atmosfer anlamında  KALIK,
meteoroloji ile ilgili  yine KALIK 
ancak öbürleri için  ortam, gösteriş, çalım , caka, yeleç , yeleğen gibi değişik karşılıklara yönelmek gerekecektir.  yine de  hava sözcüğünün türkçe köklere dayalı olması  olasılığını yüksek görmekteyim.
nitekim  barış mançonun da  sunduğu bir yapımdan anımsayacağınız üzere  amerikada yerleşik bir kızılderili  köyünün adı havasu köyü idi, hava ve su  rastlantı (tuşkurma) olamaz ve arapçadan geçmiş olma olasılığı da yok denecek ölçüde az.
  • 1

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 36

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen Oktay D. » 24 May 2014, 22:28

birtancazin yazdı:hava  sözcüğünün dilimizde pek çok anlamda ma biçimde kullanılıyor olmasına bakarak  bir sözcüğün anlamsal bakımdan bunca varsıl biçimde kullanılması o sözcüğün  o dilin kökenlerinde yer aldığı olasılığını artırır diye düşünmekteyim, nitekim hava ile  kökensel olarak ilintilendirilen kaw çözümlemesi  oldukça esemeli görünmektedir.
kaynaklarda da karşılıkları  önceki iletilerde okuduğum ölçüde bulunmuş ,  kalık en bilineni .
ancak hava ;
gökyüzü,  solunan olgu, iklim, meteorolojik olay , ambians, gösteriş - çalım vb  pek çok anlamda kullanılmakta
gökyüzü, sema  atmosfer anlamında  KALIK,
meteoroloji ile ilgili  yine KALIK 
ancak öbürleri için  ortam, gösteriş, çalım , caka, yeleç , yeleğen gibi değişik karşılıklara yönelmek gerekecektir.  yine de  hava sözcüğünün türkçe köklere dayalı olması  olasılığını yüksek görmekteyim.
nitekim  barış mançonun da  sunduğu bir yapımdan anımsayacağınız üzere  amerikada yerleşik bir kızılderili  köyünün adı havasu köyü idi, hava ve su  rastlantı (tuşkurma) olamaz ve arapçadan geçmiş olma olasılığı da yok denecek ölçüde az.

Raslantı olması daha olasıdır çünkü su sözcüğü yalñızca Oğuz Türkçesinde su biçimindedir (Eski Türkçede sub) ve 12.yy'dan soñra bu biçime gelmiştir. Oysa Amerika kıtasıyla bağlarımız soñ buzul çağından soñra ilk kez 15.yy'da yeniden birleşti (bkz: Colombus). Bu durumda Oğuzca bir sözcüğüñ bir kızılderili dilinde biçimi aynı olan denktaşlarını bulmamız eñ iyi olasılıkla raslantıdır. Hava sözcüğünüñ de Türkçeye 11.yy'dan soñra girdiğini bildiğimiz için ve Arapçada /x/ ile değil /h/ ile yazıldığı için Türkçe bir köke sahip olması olanak dışıdır.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6166

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen M.calli » 25 May 2014, 00:05

bu farsçaya geçen türkçe kökenli sözcükler hakkında ne kadar bilgimiz var neredeyse 1000 yıl yönettik adamları ama yüzeysel bir araştırmadan sonra çok az sayıda böyle sözcük olduğunu söyledikleri gördüm böyle pek çok kez yer değiştiren sözcükleri ne kadar biliyoruz ?
  • 0

Demir tavında düşünce dilde dövülür.
M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen Bi50likdaha » 25 May 2014, 00:44

Arapçaya da Farsçadan geçme sanırım bu hava sözcüğü.
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 427

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen M.calli » 25 May 2014, 00:50

nişanyan farsça diyor 1300den öncesine ait olarak söylüyorlar farsça kökenli gösterildiği için çıkışının türkçe olabilceği düşüncesine katılıyorum ama bir kökenleme yok gibi
  • 0

Demir tavında düşünce dilde dövülür.
M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen Bi50likdaha » 25 May 2014, 01:02

M.calli yazdı:nişanyan farsça diyor 1300den öncesine ait olarak söylüyorlar farsça kökenli gösterildiği için çıkışının türkçe olabilceği düşüncesine katılıyorum ama bir kökenleme yok gibi

Türkçe çıkışlı olsaydı o dönemlerdeki yazılı kaynaklarda bulunurdu.
Ben düşünmedim bile açıkçası :)
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 427

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen Oktay D. » 25 May 2014, 11:35

Eski Türkçe çıkışlı hiçbir sözcükte /h/ sesi olmaz. Örneğin hakan sözcüğünü biz Farsçadan aldık, oysa Farsçaya Eski Türkçeden geçmiş olan kagan sözcüğüdür bu. Farsçada xākān olarak geçer çünkü Eski Türkçeniñ soñ dönemlerinde xagan idi. Burada kalın /k/ sesiniñ /x/ olduğunu görüyoruz, /h/ değil! Bu yüzden hava Türkçe çıkışlı olsaydı Arapçada ve Farsçada /x/ sesiyle ya da /k/ sesiyle yazılıyor olurdu, oysa ikisinde de /h/ ه sesiyle yazılmış.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6166

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen M.calli » 25 May 2014, 11:46

http://www.tdk.gov.tr/index.php?option= ... 0.99686543 burada karşılıkların köklerini biliyor muyuz ?
  • 0

Demir tavında düşünce dilde dövülür.
M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen birtancazin_ » 25 May 2014, 11:58

doğrusu bu konuyla  dolaylı ilintisi olmakla birlikte  h sesi üzerine  öntürkçe çözümlemelere de değinme gereksinimi duydum, şöylesil ; öz sözcüğünün en eskil biçiminin höör olduğu çözümlenmiştir. yine sonradan türetilmiş  h sesleri de sibirya türk oymaklarında ve oğuzcamızda görülmektedir,  örnek höyük sözcüğü. bulgaristan deliorman türklerinin  ağzanışı bu anlamda dikkat çekici özellikler gösterir nitekim  birtakım h sesleri  özellikle yabancı köklü sözcüklerde yiter iken  türkçe sözcüklerde  ünlünün uzatılması ya da başa  h sesinin daha belirtisiz biçimde türetilmesi dikkat çeker bu ağzanışın çitak - gacal yani eski uz ve kıpçak etkisi görülen özellikte olduğu görülür.
bu anlamda h sesinin türkçeden tümüyle dışlanmış , söylenmeyen bir ses olduğunu düşünmek yanlış olur, tabi bu hava sözcüğünün türkçe kökenli olduğunu kanıtlamaz nitekim  arapça  kökenli olacağına ilişkin güçlü kanıtlar bulmak daha olanaklıdır ve sözbilim açısından açıklanabilir.
bu arada hakan sözcüğünün de  türkçemize farslardan alıntıladığı savı biraz daha açıklanmaya gereksiniktir nitekim  kagan sözcüğünün hakan sözcüğüne dönüşmesi ve bunun eski selçuklu yapıtlarında melih  , şah gibi farsça ve arapça sözcüklerle birlikte de kullanılıyor olması  farsçadan çok türkçede var olduğunu ve öteki sanların fars ve arap künlerine (halklarına) buyurmaya başlamalarından dolayı kullanılmaya başlandığını görürüz bu anlamda han ve hakan sözcükleri zaten  asya ve avrupalı pekçok ulusun da diline eski dönemlerde girmeye başlamıştır.
konudan çok uzaklaşmadan hava sözcüğünün türkçe olduğu konusunda bir diretkenliğim sözkonusu değildir ancak birtakım sözcükler gibi ortak köklere giden tek tük kalmış örneklerden olabilir bu nedenle bir o denli de türkçedir diyebiliriz ve 11. yüzyıldan geriye gitmediğini söyleyemeyiz nitekim 8. yüzyıl uygurca tıllarda (metinlerde) kawa olarak bulunur gerçi bunun soğdakçadan alıntılanıp alıntılanmadığı tartışılabilir sonuçta kullanılırlığı hatun sözcüğü dek eskildir bu bakımdan bizdendir demek özgürlüğüne iyeyiz.
yukarıda tek tük örnekler diye söz ettiğim konuya da değinmek isterim , birtakım sözcükler  gerçekten bir çağlar yalnıkların (insanların) tek bir atadan geldiğini kanıtlar ölçüde ortak  inanışlarla bağlantılı ortak sözcükler görülmektedir, bunlara örnek olarak ;
havva (bugün hava diye de söylenir) -  eski türkçe apa , aba abula abla ve ana
dahası abaka gibi türevler  enke gibi söyleyişler de dikkate alınabilir.
adem - adam ile eski türkçe ata  yine hint avrupa dillerinde atta atti atis  gibi sözcükler

sen - ti-you-tu-esi - sin (sondaki lazca)
ben ve -im eki -  mine - am - ene - emi - ma (sondaki yine lazca)
lar çoğul eki -  are
ız çoğuk eki -  's ingilizce ve yakın diller (ok-uz , ikiz  gibi bizde de çoğul belirteçleri)
zurna  , yakutçada suur  ve  arapça surra ve sur
buna benzer oldukça örnek bulunmaktadır.
  • 1

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 36

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen Oktay D. » 25 May 2014, 12:24

Farslar, Ana Türkçeden ödünç almıştır diye varsayımlar yapmak çok havada kalıyor.

Nitekim Altay dilindeki *p- sesinden gelen Ana Türkçe *h- sesi, hava sözcüğünde bulunuyor olsaydı Eski Türkçede *aba/*yaba diye Ana Türkçede ise *haba diye bir biçimde tasarlanırdı. Bu da *hab- gibi bir kökten geliyor olurdu. Oysa *hab- eylemi adayı olabilecek tek sözcük *habıçga "amca" > abuçga > abuça/amuça "amca" dır, onuñ da "hava" ile bir ilgisiniñ olmadığı görülüyor.
  • 0

Üyelik görseli
Oktay D.
Oktay DOĞANGÜN
Yönetici
Yönetici
 
İleti: 8557
Katılım: 28 Ağu 2007, 17:52
Konum: İstanbul
Değerleme: 6166

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen birtancazin_ » 25 May 2014, 12:42

evet, hava sözcüğünün  ille  türkçe kökenli olduğu konusunda diretkenliğimin bulunmadığını özellikle belirtmiştim., ancak kestirip atmak için daha ayrıntılı bir çalışmaya gereksinim olduğunu söylemek istedim, dilbiliminde geliştiktçe daha kesin yargılar ortaya çıkacaktır. bu yüzden hava sözcüğünü dilimizde ikincilleştirmeden önce biraz daha yaşamasından yanayım, bununla birlikte kalık , gökyüzü, ortam, gösteriş , caka sözcüklerinin kullanılabileceği yerlere hava sözcüğünü kullanmayarak dilimizin varsıllığına katkı sağlayabiliriz.
ayrıca bu bağlamda konu açılmış iken  yad kökenli sözcükler dilimizde yer etmişmiş, zenginlik göstergesiymiş gibi  savunmaların yersizliğine de değinmek isterim ve buna örnek olarak piyasa sözcüğüne değinebilirim
neredeyse pek çok anlamda , yerine kullanılabilecek sözcük yerine  yalnızca  piyasa sözcüğü kullanarak gerçekte  dilimizi mi zenginleştiriyoruz yoksa kısırlaştırıyor muyuz düşünmek gerek,  hava da doğrusu bu tür sözcüklerden.
çarşıda piyasa yapmak
piyasa fiyatına satmak
çay piyasası
ortam, gezinti, alışveriş değeri, satış değeri gibi sözcüklerin yerlerine gördüğünüz gibi yalnızca bir piyasa doldurrulmakta ingilizce  sürekli get kullananlar için ahmak tanımlaması yapılır o denli çok anlam kazandırılmıştır ki  üşengeç ve sözcük dağarcığı setirek (zayıf) bir ingilizce oluşturduğu için işibilen ingilizlerce  eleştirilmektedir,
piyasa , hava gibi sözcüklerde böyle  dolayısıyla  sözcük varlığını doğru kullanmamız gerek  tabi eğitim şart :)
  • 1

birtancazin_
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 339
Katılım: 23 Ağu 2013, 23:15
Değerleme: 36

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen Bi50likdaha » 25 May 2014, 17:35

Beyler peki bu sözcük "kalık" mı "kalı" mı? Kalığ olsa keşke çok güzel söyleniyor  :)
  • 0

Bi50likdaha
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1844
Katılım: 27 May 2013, 19:31
Konum: Ankara
Değerleme: 427

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen M.calli » 08 Haz 2014, 01:42

havai fişek için gök fişeği denmiş ama fişek farsça diyor nişanyan gök görsel gibi bir kullanım olur mu dersiniz ?
  • 0

Demir tavında düşünce dilde dövülür.
M.calli
Yazışmacı
Yazışmacı
 
İleti: 1045
Katılım: 05 Oca 2014, 23:49
Konum: kocaeli
Değerleme: 535

Ynt: hava ve türevleri

İletigönderen kunt » 16 Haz 2014, 15:07

soluk - hava, gökyüzü - hava (gökyüzü garangılaşyu).


Bensay, var ol!
  • 0

Işık siziŋle olsun!
Üyelik görseli
kunt
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 61
Katılım: 26 Şub 2009, 17:42
Konum: Bulgaristan
Değerleme: 11

ÖncekiSoñraki

Dön Sözcük Türetme, Öneriler

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 33 konuk

Reputation System ©'