Yazışmalık

Başka sese beñzemez ananıñ sesi, Her sözcüñ arasañ vardır Türkçesi

ileti, iletişim, iletken, iletmek

Sözcükleriñ añlamları, kullanımları ile ilgili tartışmaları içerir.

ileti, iletişim, iletken, iletmek

İletigönderen mehmetö » 04 May 2021, 19:02

Uydurma olan ve olmayan yeni kelimeler sözlüğü Faruk K. Timurtaş:
Uydurma olmayan, fakat yanlış kullanılan kelimeler­den biri iletmek'tir. Eski metinlerde ve Anadolu halk ağızlarında bu kelime «götürmek, berâberinde taşımak, nak­le vâsıta olmak» mânâsına gelir. Meselâ bir eşyâyı veyâ bir haberi bir yerden bir yere götürmek iletmek demek­tir. Halk ağzındaki kelimeleri, öz(!) Türkçeyi kullanmağa heveslenen bâzı kimseler bugün bu kelimeye «gönder­mek» mânâsı veriyorlar. «Selâmlarımı iletirim», «saygıla­rımı iletirim» gibi sözler yazı dilinde çok kullanılır olmuş­tur. Bu, tamâmiyle yanlış bir tasarruftur. İnsan kendi se­lâmını, saygısını başkasına iletmez; sunar, arzeder. İietmek’te göndermek değil, «götürmek, taşımak, nakletmek» mânâsı vardır. Bu sebeple fizik terimi olarak nâkil yerine «iletici» denmesi yerindedir

Clauson EDPT:
élet- (?élt) the basic meaning seems to be, physically 'to carry', but with several extended meanings like 'to bring (something Acc.), to carry away (something Acc.)'.

kötür-(kötör-;g-) 'to lift up, raise', ...

"Fiziki olarak taşımak, götürmek" anlamlarındadır. Götürmek sözü aslında kaldırmak anlamındayken bu sözün anlamını almış. "İletmek", "götürmek" sözünün bugün kullandığımız anlamındadır demek yani .

Güncel Türkçe Sözlük:
1. -i Götürmek, ulaştırmak, nakletmek, geçirmek:
"Bunların tek kaygıları gördüklerini, duyduklarını okurlara iletmektir." - Salâh Birsel
2. -i, fizik Elektrik akımı, ısı, gaz vb.ni bir yerden başka bir yere götürmek.

Timurtaş'ın söylediğine bakarsak Sözlük'teki "geçirmek" anlamı yanlışdır. Buna göre Fizik anlamındaki akım/ısı/gazın gazın götürülmesini de yanlış bunları taşıyan boru/kablo/nesneler bunları iletmez geçirir, bu yüzden "iletken" sözü de yanlış. "İleti" sözü de tordaki yazılar için yanlış olur. "iletişim" de haberleşme olmaz.

"İleti" bir ileticinin taşıdığı/götürdüğü kimse/nesne olabilir, bir otobüsün yolcuları ya da bir tır treyleri, belki tır treyleri "iletilik" olup "ileti" ise götürdüğü yükler olabilir.
  • 0

Düz çeviriyi gördüğümde etim dökülür
mehmetö
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 420
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 307

Ynt: ileti, iletişim, iletken, iletmek

İletigönderen Danışman » 06 May 2021, 07:31

Siz anlam genişlemesini yok mu sayıyorsunuz?
  • 0

Danışman
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 94
Katılım: 14 Oca 2015, 23:35
Değerleme: 168

Ynt: ileti, iletişim, iletken, iletmek

İletigönderen mehmetö » 06 May 2021, 14:10

Danışman yazdı:Siz anlam genişlemesini yok mu sayıyorsunuz?

Hayır, götürmek/ulaştırmak anlamlarının yerine yazı dilinde yanlış kullanmayla göndermek/yollamak/içinden geçirmek anlamlarının çıktığını söylemek istedim. Günümüzde bu fiil bir şeyi alıp gitmek anlamından çok, yollamak ya da kendinden geçirmek anlamında kullanılıyor. Buna genişleme diyebilir miyiz?
  • 0

Düz çeviriyi gördüğümde etim dökülür
mehmetö
Mehmet
Dil Emekçisi
Dil Emekçisi
 
İleti: 420
Katılım: 16 Ara 2019, 21:20
Değerleme: 307

Ynt: ileti, iletişim, iletken, iletmek

İletigönderen Danışman » 06 May 2021, 19:29

Bir neni bir yere götürdüğünüzde o neni o yere ulaştırmış, vardırmış oluyorsunuz. Bir neni bir yere gönderip yolladığınızda da o neni bir yere vardırmış, ulaştırmış oluyorsunuz. Burada eylem sonucuna genişlemiş.

Aktarmak sözcüğü 'döndürmek, çevirmek' demek iken bu yön değiştirme işlevinden dolayı olsa gerekir anlamı değişerek 'taşıma, nakil' anlamlarını kazanmış.

Bir başka örnek olarak da şu verilebilir: Latince adripare 'kıyıya varmak, değmek' Fransızca ar­river 'varmak, ulaşmak' anlamına dönüşmüştür.(AKSAN, 1982: 216)

mehmetö yazdı:
Danışman yazdı:Siz anlam genişlemesini yok mu sayıyorsunuz?

Hayır, götürmek/ulaştırmak anlamlarının yerine yazı dilinde yanlış kullanmayla göndermek/yollamak/içinden geçirmek anlamlarının çıktığını söylemek istedim. Günümüzde bu fiil bir şeyi alıp gitmek anlamından çok, yollamak ya da kendinden geçirmek anlamında kullanılıyor. Buna genişleme diyebilir miyiz?
  • 0

Danışman
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 94
Katılım: 14 Oca 2015, 23:35
Değerleme: 168

Ynt: ileti, iletişim, iletken, iletmek

İletigönderen kutlugbeg » 07 May 2021, 14:00

Danışman yazdı:Siz anlam genişlemesini yok mu sayıyorsunuz?


Añlam géñişlemesi ile yazıya yanlış aktarmak bir nenler değillerdir. Yazıya yanlış aktarma/yazıda yanlış kullanma söz konusu ile éylemin añlamı düzenlemelidir. Çünkü kendiliğinden gelişen bir yolla değil insan hatası ile bu hale gelmiş démektir. Ulayı bence insan yañılışı ile oluşan bu değişim kabul édilemez. Ancak tarihi gelişimle éylemlerin añlamlarının géñişlemesi, kayması, daralması mümkün olmalıdır.

Bu yüzden her şeyden öñce "añlam géñişlemesinin" hañi yolla gérçekleştiğini bulmak gerektir. Benim añladığımca yazıya yanlış aktarma yüzünden bu hale gelmiş, o yüzden ben "göndermek" añlamını doğru bulmuyorum.
  • 0

kutlugbeg
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 54
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
Değerleme: 26

Ynt: ileti, iletişim, iletken, iletmek

İletigönderen Danışman » 07 May 2021, 22:33

Şimdi öncelikle "selâmlarımı-saygılarımı iletirim" değil de "selâmlarımı-saygılarımı iletiniz ulaştırınız /iletir misiniz? ulaştırır mısınız? /ilettiniz mi? ulaştırdınız mı? /iletirseniz ulaştırırsanız sevinirim" denildiğinde bir sorun olmadığı görülebilir. Eylem sonuca, bir başka deyişle "ulaştırma"ya genilşlemiş.

Ayrıca "sunmak" ile "götürmek, taşımak" bir değil de "sunmak" ile "göndermek" bir mi? Timurtaş elma ile armudu karıştırmış, iletmek eylemine göndermek anlamı katıldığını yazıp bunu da sunmak eylemiyle bir tutmuş.

Yineliyorum, burada bir neni bir yere vardırma, götürerek ulaştırma var. Günümüzde götürmek, taşımak anlamı "ulaştırma"ya evrilmiş.

Göndermek eyleminin GTS'deki anlamlarını da ekleyelim, burada da bulunsun:

Kapalı konu
1. -e, -i Bir yere doğru yola çıkarmak, yollamak, ulaşmasını, gitmesini sağlamak, irsal etmek:
"Hepimizi esir edip Malta'ya gönderecekleri ağızlarda dolaşıyordu." - Halide Edip Adıvar

2. -e, -i Yetki vererek gitmesini sağlamak.

3. -e, -i Bir kaynaktan çıkıp gelmek, ulaşmak:
Güneş Dünya'ya ısı ve ışık gönderir.

4. -e, -i Yolcu etmek.

5. -e, -i Araştırma, yazışma vb.nde kaynak kişiye veya esere işaret etmek, atıf yapmak.


Bugün "selamlarımı-saygılarımı iletirim" demekten çok "selamlarımı-saygılarımı sunarım" kullanılagelmektedir. Dolayısıyla çokça yerleşmemiş yanlış bir kipten anlamın gelişmediği, öyle olsa idi iletmek eyleminin sunmak eyleminin yerini alması gerektiği, eylemin ulaştırmak sonucuna genişlediği buradan da anlaşılabilir.

Yarın iletmek doğrudan göndermek anlamına da gelebilir ki bu da başka bir anlam değişimi olur. Çünkü bugün ileti ile gönderi sözcüklerinin birbirine çok yakın anlamları var.

Öte yandan anlam değişmeleri dilin düzeneğinin, işleyişinin gereği olabileceği gibi toplumsal değişim-dönüşümlerin sonucu da olabilir.

kutlugbeg yazdı:
Danışman yazdı:Siz anlam genişlemesini yok mu sayıyorsunuz?


Añlam géñişlemesi ile yazıya yanlış aktarmak bir nenler değillerdir. Yazıya yanlış aktarma/yazıda yanlış kullanma söz konusu ile éylemin añlamı düzenlemelidir. Çünkü kendiliğinden gelişen bir yolla değil insan hatası ile bu hale gelmiş démektir. Ulayı bence insan yañılışı ile oluşan bu değişim kabul édilemez. Ancak tarihi gelişimle éylemlerin añlamlarının géñişlemesi, kayması, daralması mümkün olmalıdır.

Bu yüzden her şeyden öñce "añlam géñişlemesinin" hañi yolla gérçekleştiğini bulmak gerektir. Benim añladığımca yazıya yanlış aktarma yüzünden bu hale gelmiş, o yüzden ben "göndermek" añlamını doğru bulmuyorum.
  • 0

Danışman
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 94
Katılım: 14 Oca 2015, 23:35
Değerleme: 168

Ynt: ileti, iletişim, iletken, iletmek

İletigönderen kutlugbeg » 08 May 2021, 02:02

Danışman yazdı:Şimdi öncelikle "selâmlarımı-saygılarımı iletirim" değil de "selâmlarımı-saygılarımı iletiniz/iletir misiniz?/ilettiniz mi?/iletirseniz sevinirim" denildiğinde bir sorun olmadığı görülebilir. Eylem sonuca, bir başka deyişle "ulaştırma"ya genilşlemiş.


Ancak bunlar yalñızca siziñ tahminleriñiz. Bahsettiğiñiz kullanımda sorun yok gibi duruyor ama bu kullanımdan géñişlediği nereden bélli ki?

Ayrıca yalñızca "selam iletmek" déyişi üzerinde durmak da sağlıklı değil diye düşünüyorum. İletmek éyleminin asli añlamının "götürmek, taşımak" olduğu apaçık ortada. Burada "selam iletirim" déyişini "selamımı iletiniz" biçiminde değiştirmek hiçbir şeyi kanıtlamaz. Bélirlenmesi géreken şey bunun insan hatası olup olmadığıdır. Kendiliğinden gelişen géñişlemelere/daralmalara/kaymalara karşı duramayız ama insan hatası yüzünden bu hale gelindiyse bu düzeltilmelidir.

Tek bir déyiş örneği üzerinden bunu değerlendirmemek gérekir. Timurtaş'ın savunucusu değilim, betiğinde yañlış olduğunu düşündüğüm yérleri de var. Ancak bu başlıkta ona katılıyorum nitekim daha çok örnek vérseydi daha iyi olabilirmişti.

Bildiğimce iletmek éylemi 20. yüzyıl soñlarında işletilen bir éylem değil. Démesi Cumhuriyette yazıya insan eliyle aktarılmış bir éylem. Bu da añlam géñişlemesini bir evrim değil, insan hatası kılar. İnsan hatasının böyle bir şeye sebep olmasına göz yumup añlam géñişlemesidir diyilebilir mi?
  • 0

kutlugbeg
Türkçeséver
Türkçeséver
 
İleti: 54
Katılım: 27 Şub 2021, 16:35
Değerleme: 26

Ynt: ileti, iletişim, iletken, iletmek

İletigönderen Danışman » 08 May 2021, 04:59

Bunlar benim kestirimim değil, saptamam. Anlam ayrımını açıkça gösterdim. Ben "'selâmlarımı-saygılarımı iletirim' değil de" derken verilen örneğin göndermek ile değil sunmak ile ilişkili olduğunu, bunun ulaştırmak ile ilgili olmadığını belirtmek için verdim ve yanlış bir kip olduğunu da ekledim. Bu da bu kullanımdan genişlemediğinin kanıtıdır. Böyle olmasaydı sunmak eylemi yerine kullanılagelirdi. Daha da açığı siz karışınzdaki birine saygınızı götürmez, taşımazsınız ve dahi göndermez, ulaştırmazsınız. Sunarsınız, arz edersiniz. Kısacası örnek gösterilen yanlış kip ile sav uyumsuz.

Şunu da unutmamak gerekir, deyimlerin de sözcüklerin anlam değişiminde önemli bir yeri vardır.

Örneğin:

selam söylemek-gts.png

Daha önce dediğim gibi bu değişimler dilin kendi düzeneği, işleyişi ile de gelişebilir, toplumsal değişim-dönüşüm sonucunda da ortaya çıkabilir. Bir başka deyişle, doğal olarak da değişebilir, dış etkiyle de oluşabilir. Bunun dışında iletmek eyleminin bugünkü anlamını ne olup da kazandığını eski betikleri, yayınları tarayarak bulabilir, varsa kimlerin buna neden olduğunu ortaya çıkarabilir, üstelik -bu durum size göre düzeltilmesi gereken bir sorun, bir yanlış ise- bunu düzeltmek için de çalışabilirsiniz.

Son olarak, bir özleştirme yerliğinde özleştirme karşıtı Timurtaş'ın savuncusu olmadığınızı belirtmeniz yerinde olmuş.

kutlugbeg yazdı:
Danışman yazdı:Şimdi öncelikle "selâmlarımı-saygılarımı iletirim" değil de "selâmlarımı-saygılarımı iletiniz/iletir misiniz?/ilettiniz mi?/iletirseniz sevinirim" denildiğinde bir sorun olmadığı görülebilir. Eylem sonuca, bir başka deyişle "ulaştırma"ya genilşlemiş.


Ancak bunlar yalñızca siziñ tahminleriñiz. Bahsettiğiñiz kullanımda sorun yok gibi duruyor ama bu kullanımdan géñişlediği nereden bélli ki?

Ayrıca yalñızca "selam iletmek" déyişi üzerinde durmak da sağlıklı değil diye düşünüyorum. İletmek éyleminin asli añlamının "götürmek, taşımak" olduğu apaçık ortada. Burada "selam iletirim" déyişini "selamımı iletiniz" biçiminde değiştirmek hiçbir şeyi kanıtlamaz. Bélirlenmesi géreken şey bunun insan hatası olup olmadığıdır. Kendiliğinden gelişen géñişlemelere/daralmalara/kaymalara karşı duramayız ama insan hatası yüzünden bu hale gelindiyse bu düzeltilmelidir.

Tek bir déyiş örneği üzerinden bunu değerlendirmemek gérekir. Timurtaş'ın savunucusu değilim, betiğinde yañlış olduğunu düşündüğüm yérleri de var. Ancak bu başlıkta ona katılıyorum nitekim daha çok örnek vérseydi daha iyi olabilirmişti.

Bildiğimce iletmek éylemi 20. yüzyıl soñlarında işletilen bir éylem değil. Démesi Cumhuriyette yazıya insan eliyle aktarılmış bir éylem. Bu da añlam géñişlemesini bir evrim değil, insan hatası kılar. İnsan hatasının böyle bir şeye sebep olmasına göz yumup añlam géñişlemesidir diyilebilir mi?
  • 1

Danışman
Göñüllü
Göñüllü
 
İleti: 94
Katılım: 14 Oca 2015, 23:35
Değerleme: 168


Dön Añlam Tartışmaları

Kimler çevrimiçi

Bu bölümü gezen üyeler: Hiç bir üye yok ve 2 konuk

cron
Reputation System ©'